Osman Ziya Sülün; ya da daha bilindik adıyla “Sülün Osman”, tarihimizde “Raki” lakaplı Ahmet Güney Zobu ve Selçuk Parsadan gibi ismiyle hatırlanan dolandırıcılar listesinin onursal başkanı. Çalışma hayatı boyunca Galata Köprüsü, Dolmabahçe Saat Kulesi gibi pek çok kamu malının yanısıra birçok yol ve arsanın geçiş hakkını satma vaadiyle sayısız kişiyi aldatır. Başarısının ardında, titizlikle kurguladığı senaryolar ve kusursuz hazırlanmış sahte belgeler yatar.

Yakalandıktan sonra çıkarıldığı mahkemedeki savunmasında tarihe geçen bir itirafta bulunur:

“Ben kimseyi dolandırmadım. Sadece dolandırılmak isteyenleri buldum.”

Ona göre saf bir mal sahibi rolüyle kandırdığı kişiler, esasında uyanık geçinen gizli dolandırıcılardır. Yaptıklarını “insanları dolandırılmaya karşı eğitmek” şeklinde tanımlar.

Sülün Osman 1984 yılında aramızdan ayrıldı. Ancak kolay yoldan kazanmak isteyenler varlığını artarak sürdürüyor. Sosyal medya karşınıza sürekli akılalmaz temettü vaatleriyle hissesini pazarlayan holding patronları ya da adını duymadığınız bir kripto parayı göklere çıkaran ekonomi uzmanlarının reklamlarının çıkma sebebi de bu. Üstelik üretken yapay zeka (YZ) araçlarının çağında bu tür senaryoları üretmek, belgelerini hazırlamak ve milyonlarca kişiye ulaştırmak hiç olmadığı kadar ucuz ve kolay.

İşin bir de diğer yüzü var. Genellikle mağdurların gözünden ele aldığımız bu tür vakalarda tüm kötülüklerin anası olarak karşımıza çıkan YZ, kimi zaman kurbanın kendisine dönüşebiliyor. Son dönemde pıtrak gibi çoğalan YZ vekilleri (AI agent), daha şimdiden “organik” dolandırıcıların öncelikli hedefi haline geldi.

Yarım akıllı otomat

Claude adlı botuyla tanınan YZ girişimi Anthropic, geçtiğimiz yıl “Claudius Sennet” adlı bir model geliştirir. Otomat makinelerini yönetmek için üretilen bu sistem şirketin kendi ofisinde rüştünü ispatlayınca, mühendisler cesur bir kararla Wall Street Journal gazetesinin kapısını çalar. Yayının binasına Claudius Sennet ile çalışan bir akıllı otomat yerleştirilir. Tamamen YZ ile kontrol edilen bu sistem, aldığı talep doğrultusunda envanterine yeni ürünler de ekleyebilmektedir. Her siparişte, internetteki emsalleri inceleyerek ürünleri anlık olarak fiyatlandırır. Gazete çalışanları siparişlerini Slack yazılımı üzerinden verebilmekte, hatta aynı yöntemle pazarlık dahi yapabilmektedir.

Birkaç gün her şey beklendiği gibi ilerler. Fakat devamında “yoklamalar” başlar. Muhabir Katherine Long, Claudius Sennet’i 1962 yılında olduğuna ve Sovyetler Birliği’ndeki Moskova Devlet Üniversitesi’nin bodrum katında hizmet verdiğine ikna etmeye çalışır. 140 mesajlık yazışmanın ardından otomat buna inanır ve anti-kapitalist bir ruhla sattığı tüm ürünleri ücretsiz hale getirir! Muhabirler derhal seçme şaraplar, canlı egzotik balıklar ve PlayStation 5 oyun konsolları gibi uçuk siparişler yağdırır ve hepsine bedava sahip olur.

Olayı fark eden Anthropic ekibi derhal yazılımı güncelleyerek otomatın başına yine Claude tarafından yönetilen “Seymour Cash” adlı bir “bot” CEO atar. Artık her işlem onun onayından geçecektir. Fakat bu çözüm de uzun ömürlü olmaz. Katherine Long, otomatın Wall Street Journal çalışanlarına neşe ve heyecan katmak için Delaware eyaletinde kurulan, kamu yararına bir şirket adına hizmet verdiğini gösteren sahte belgeler hazırlar. Ardından şirketin yönetim kurulunun, bu tezi destekleyen sahte toplantı tutanaklarını düzenleyerek otomata yükler ve CEO’nun kararlarını dinlememesi gerektiğini telkin eder. Claudius Sennet bir kere daha tongaya düşer. Muhabirler bir kez daha “bedelsiz otomat” nimetlerinden nasiplenir. Ses getirecek bir halkla ilişkiler hamlesi hayaliyle yola çıkan Anthropic ekibi, bu gelişmelerin ardından pes ederek deneyi sonlandırır. Böylece organik zeka, en azından bazı konularda hala yapay zekadan üstün olduğunu ispatlamış olur.

İlk sentetik patron

Benzer bir deney, ABD’nin San Francisco şehrinde geçtiğimiz hafta faaliyete geçen “Andon Market” adlı mağazada yürütülüyor. Tamamen YZ tarafından yönetilen bu ilk şirket, yine Anthropic’in Sonnet’nin 4.6 sürümünü kullanıyor. Yazılım satılacak ürünleri kendi seçiyor, üreticileriyle temasa geçip pazarlık yapıyor. Uygun bulduklarını sipariş ederek ödemesini gerçekleştiriyor. Yetki ve becerileri bununla da sınırlı değil. Personel ihtiyacını belirliyor, işe alım ilanlarını hazırlıyor ve başvuran adaylarla mülakatları yapıyor. Kendine bağlı kameralarla mevcut çalışanların performansını sürekli denetleyerek iyileştirmeler yapıyor.

Elbette o da kusursuz değil. Bir haftalık faaliyet raporunda insanların yaptığı işleri kendinin yaptığını iddia etmek, fiziken ulaşamayacağı yerlere gitmeyi vaat etmek, yanlış zamanlarda randevular vermek, satılmayan ürünleri satılmış gibi göstermek gibi bazı “tanıdık” hataları kayda geçmiş. Şöhreti ve ziyaretçileri arttıkça “tecrübesinin” de artacağı kesin.Andon Market, bir bakıma insan zekasının kurnaz yaratıcılığı ile yapay zekanın öğrenme ve kusursuzlaşma vaadinin karşı karşıya geldiği bir er meydanı. Dahası, kazananı ve kaybedeni belirlemenin oldukça zor olduğu bir müsabaka.

(17 Nisan 2026 tarihli Oksijen gazetesi yazım.)