Elon Musk, 2015 yılına denk gelen 44. yaş günü için California’daki bağ evinde günlerce süren bir parti verir. Kalabalık davetli grubu içinde Google’ın kurucu ortağı Larry Page de vardır. Akşam bahçede yakılan ateşin etrafında hararetli bir muhabbet döndüğünü fark eden Musk, gruba katılır. Ses tellerindeki kronik rahatsızlık sebebiyle ancak fısıldayarak konuşabilen Page, etrafındakilere yapay zekadan (YZ) bahsetmektedir. Ona göre YZ yakında gerçek bir ticari ürüne dönüşecek ve zamanla insan beyniyle birleşip bir çeşit “süper insan” yaratacaktır. Musk aynı fikirde değildir. Aksine, bunun insanlığın sonunu getireceğini savunur.

Page’in dayanağı, kıran kırana bir mücadele sonucu 2014 yılında Google bünyesine kattığı Londra merkezli DeepMind adlı girişimin o dönem görülmemiş bir gizlilik içinde yürüttüğü çalışmalarıdır. İşin ilginci, Elon Musk’ı süper yapay zekanın insanlığın sonunu getireceğine yıllar önceki bir tanışma toplantısında ikna edenlerin bizzat DeepMind’ın kurucuları Demis Hassabis ve Mustafa Suleyman olmasıdır.

Musk, kendi gibi düşünen bir grup yoldaşıyla “insanlığa faydalı bir süper yapay zeka” geliştirmek adına 2015”te “OpenAI” adlı girişimi hayata geçirir. CEO koltuğuna Peter Thiel’ın tanıştırdığı 30 yaşındaki Sam Altman oturtulur. En büyük yatırımcı olarak Musk’ın tek şartı, şirketin küresel teknoloji devlerinden bağımsız ve kar amacı gütmeden çalışmasıdır. Bu koşul, kuruluş sözleşmesine de eklenir. Ne var ki hikaye Musk’ın arzuladığı şekilde ilerlemez.

Üstündeki sır perdesini aralayan DeepMind, 2015’te Avrupa Go şampiyonu Fan Hui’yi 5‑0 yenerek gündeme oturur. Bir sene sonra Dünya Go Şampiyonu Lee Sedol’u 4‑1 yenerek küresel bir şöhrete kavuşur. 2018’de protein katlama problemine yönelik geliştirdiği “AlphaFold” ile “CASP13” yarışmasında birinciliği kazanır. 2024’te aynı ürünle Nobel Kimya Ödülü’nün sahibi olur. Aynı sene “AlphaProof” ve “AlphaGeometry” adlı modelleriyle Uluslararası Matematik Olimpiyatı’nda gümüş madalya alır.

2017’nin sonunda Musk, OpenAI’ın DeepMind’in çok gerisinde kaldığını düşünmeye başlar ve ekibin daha agresif ve ticari bir yapıya geçmesi gerektiğini savunur. Ertesi sene aynı gerekçeyle şirketin Tesla ile birleştirilmesini ve yönetiminin tam yetkiyle kendisine devredilmesini talep eder. Tehlikeyi sezen OpenAI CEO’su Sam Altman ise bir dizi kıvrak hamleyle yönetim kurulunu Elon Musk’ın Tesla’daki YZ çalışmalarının çıkar çatışması yarattığına ikna eder. Böylece Musk, 2018 yılında OpenAI’dan istifa etmek zorunda kalır.

Denize düşen OpenAI

Para musluğunun kapanmasıyla zora giren OpenAI, 2019’da kar amaçlı bir alt şirket kurarak Microsoft ile ortak olur. Buna göre OpenAI gelirini 10 yıl boyunca Microsoft ile paylaşacak, yalnızca Microsoft altyapısını kullanacak ve tüm teknik bilgisini Microsoft ile paylaşacaktır. Kar odaklı şirketin yüzde 27’sini ele geçiren Microsoft, OpenAI’ın tüm ürünlerinde münhasır lisans hakkı da kazanır.

OpenAI, 2022 yılında kullanıma sunduğu ChatGPT adlı YZ botuyla dünyayı kasıp kavuruyordu. Aynı dönemde Microsoft, OpenAI’ı ticari bir yapıya dönüştüreceklerini ve 10 milyar dolar daha yatırım yapacaklarını duyurdu.

Elon Musk da karşı hamle olarak önce 2023’te “xAI” adlı kendi YZ şirketini kurdu. Ardından 2024’te OpenAI ve Microsoft’u 150 milyar dolar tazminat talebiyle mahkemeye verdi. Musk, kar amacı gütmeyen bir yapı kurmak için milyarlarca dolar harcadığını ve aldatıldığını iddia ediyor; Altman ise bizzat Musk’ın şirketi ticari yapıya döndürüp, kontrolü ele geçirmek istediği için şirketten uzaklaştırıldığını söylüyordu.

Eski defterlerin bir bir açılıp, tüm kirli çamaşırların ortaya döküldüğü süreç bu hafta sonuçlandı. Üstelik hiç beklenmedik bir kararla. Davanın jürisi, “zamanaşımı” nedeniyle tüm iddiaların reddine karar verdi. (ABD yasalarına göre hayır amaçlı şirket ihlali 3 yılda, haksız zenginleşme ise 2 yılda zamanaşımına uğruyor.) Dolayısıyla karar, davaya konu olan iddiaların hiçbiri incelenmeden verildi. Yani Musk bu tarihi davayı haksız olduğu için değil; geç kaldığı için kaybetmiş oldu.

Sonucun sonucu

Elon Musk, rakip olarak kurduğu xAI şirketini geçtiğimiz Şubat ayında 100 milyar dolar değerlemeyle yine kendine ait uzay girişimi SpaceX ile birleştirdi. Ve bu yıl SpaceX’i 1,75 trilyon dolar bedelle tarihin en büyük halka arzına hazırlıyor. Mahkemeyi kazanması durumunda YZ alanındaki en büyük rakibini alt etmiş olacaktı. Dolayısıyla bu yenilgi, dolaylı olarak SpaceX’in değerine de etki edecek.

Davadan yakayı sıyıran OpenAI ve Microsoft ise artık çok daha geniş bir hareket alanına ve meşruiyete kavuşmuş durumda. Ne var ki son dönemde iki ortağın arasının pek iyi olmadığına yönelik söylentiler de artıyor. Sebebiyse CEO Sam Altman’ın Microsoft’un ezeli rakipleri Google ve Amazon ile yaptığı stratejik işbirliği anlaşmaları. Diğer yandan mahkeme sürecinde ortaya atılan iddialar ve paylaşılan iç yazışmalar sebebiyle OpenAI ve Microsoft’a yönelik şeffaflık beklentisi ve denetim baskısı da artacak gibi görünüyor.

Bu kıssadan bize düşen hisseye gelirsek: YZ’nın kar amacı gütmeyen bir yapıda ilerleme ihtimali biraz daha azaldı. “Kar amacı gütmeyen Elon Musk” da kulağa pek anlamlı gelmiyordu zaten.

(15 Mayıs 2026 tarihli Oksijen gazetesi yazım.)