İletişim teknolojileri, yakın ettiği uzaklar sayesinde normal şartlarda haberdar olamayacağımız; dolayısıyla özünde bizim için pek de anlamı olmayan pek çok şeyi bilmemizi mümkün kıldı. Fakat binlerce kilometre ötedeki bir gemi kazasının, bambaşka bir kıtadaki seçim sonucunun, Satürn gezegeninin çeperinde tespit edilen hidrojen tabakasının ve temel gıda enflasyonunun aynı anda boca edildiğimiz beynimiz bunlar arasındaki önem ve önceliklendirme sırasını yapabilme konusunda yeterince hevesli değil.

Zihnimiz, gündemin hafızamıza destursuzca serptiği tohumlarla örtülü. Kibariye’nin ayağı, Kemal Kılıçdaroğlu’nun mutfağındaki airfryer, İrem Derici’nin kullandığı antidepresan, Deniz Akkaya’nın kızıyla WhatsApp atışmaları gibi bilgilere neden sahibiz, bizi neden bu kadar ilgilendiriyor ve bunlardan hangisi önemli bilemiyoruz.

Fakat bu çerçöp malumatın bir kısmı, bir avuç insanın gelir kapısına dönüşüyor.

Öngörülemez tahminler

Türkiye gündeminde yeri hiç eksilmeyen yasal ve yasadışı bahis siteleri, internetin sunduğu olanaklarla dünyadaki her şeyi ve herkesi kapsama alanına almayı başardı. Bugün Angola’daki bir futbol maçının ilk taç vuruşunu kimin yapacağından, Tokyo’da hava sıcaklığının ertesi sabah kaç derece olacağına kadar bahse girmek mümkün.

The Business Research raporuna göre yasal kumar ve bahis sektörünün 2025 yılı küresel cirosu 574 milyar dolar seviyesini aşmış durumda. Pazarın bu yıl 655 milyar dolara ulaşması bekleniyor. Denetimsiz ya da lisanssız platformların cirosu ise 5,9 trilyon dolar gibi dudak uçuklatan seviyede. Bunun 1,7 trilyon dolarını “bahis piyasası” oluşturuyor.

Bahis mi yoksa tahmin mi?

Polymarket ve türevi platformlar ile ilgili en büyük tartışma, geleneksel bahis oyunlarından farklı olup olmadıkları üstüne. İşleyiş mantığına birbirine çok benzemekle birlikte aralarında bazı temel farklar var.

Örneğin bahisler genellikle bir olayın sonucuna yönelik iken, tahminler bir olayın gerçekleşip gerçekleşmeyeceği üzerine oluşturuluyor. Bahiste muhatabınız oynatıcının kendisiyken, tahminlerde süreç diğer kullanıcılar ile yürüyor. Yine bahis platformlarının aksine tahmin piyasalarında fiyat ve oranları bizzat oyuncular belirliyor.

Bu farklardan ötürü tahmin piyasası platformları kumar kategorisine girmeden (lisansa ihtiyaç duymadan ve yasal yaptırımlara maruz kalmadan) “türev piyasası” ya da “borsa” olarak faaliyet gösterebiliyor.

Bahis ve kumar insanlık tarihi kadar eski. Bugünlerde listeye eklenen yeni bir akım var: “tahmin piyasaları”. Ayrıntılarına girmeden önce, yolun taşlarını döşeyen gelişmelere bakalım.

DARPA, ABD’nin yüksek teknolojili savunma araştırmalarını yöneten kamu kurumu. Desteklediği projelerle otonom araçlar, yapay zeka, makine öğrenimi, beyin – bilgisayar arayüzleri gibi pek çok teknolojiyi hayata geçirdi. En meşhurlarından biri, Soğuk Savaş döneminde ARPANET adıyla başlattığı ve sonrasında “İnternet” adını alan çalışma.

2001 yılında DARPA Ortadoğu’da yaşanacak siyasi gelişmeleri öngörebilmek adına yeni bir araştırma projesi başlattı. Bunun için “vadeli işlemler borsası” benzeri bir platform kurulacaktı. Katılımcılar bu simülasyonda öngördükleri (terör saldırıları dahil) her tür siyasi, askeri ve toplumsal gelişmeye para yatıracak; buradan elde edilen içgörüler dolaylı olarak ABD’nin stratejik istihbaratına dönüşecekti.

Bu hamle 1990’dan beri öngörü piyasaları üzerinde çalışan ABD’li Ekonomi Profesörü Robin Hanson için bulunmaz bir fırsattı. Derhal ekibe dahil oldu ve sistemin beynini oluşturan FutureMAP adlı yapıyı kurguladı. Bu algoritma birçok farklı parametreyle değerlendirdiği askeri ve siyasi istikrarsızlıkların piyasalara olası etkilerini öngörüyordu.

“Policy Analysis Market” adlı bu tuhaf proje 2003’te kamuoyuna yansıyınca yoğun eleştirilere maruz kalarak iptal edildi. Ancak Hanson durmadı. Hatta kararların öngörü piyasalarından toplanan bilgiler ışığında alındığı “Futarchy” adlı bir yönetim şekli dahi kurguladı.

Tahmin piyasalarının fikir babası: Robin Hanson

1959 doğumlu Robin Hanson, ABD’nin George Mason Üniversitesi’nde İktisat Profesörü olarak çalışıyor. Öncesinde Lockheed ve NASA gibi kurumlarda araştırma görevlisi olarak görev almış bir isim.

Doksanlı yıllarda geliştirdiği “tahmin piyasası teorisi”, dağınık bilgiye sahip çok sayıdaki insanın parasal teşvikle işlem yaptığında çoğu zaman piyasaya araştırmalarından ve sektör uzmanlarından daha tutarlı öngörüler yaptığını savunuyor.

Hanson’ın teorisinin 5 ana bileşeni var. Gelecekteki olayların olasılığını fiyatlamayı temel alan “öngörü piyasası”, Polymarket ve türevlerinin ilham kaynağı.”Karar piyasası” adlı bir diğer bileşen ise şirket ve devletlerin kararlarını piyasa beklentilerine göre aldığı bir yapıyı kurguluyor. Bu da mevcut tahmin piyasalarının örtülü biçimde pazarladığı ve ikincil gelirlerini oluşturan veri pazarının ilhamını oluşturmuş durumda.

Robin Hanson’ın ayrıca insan davranışlarının çoğunun açık amaçlardan çok statü, imaj ve niyet belirtme ihtiyacıyla şekillendiğini savunan “sinyalleme” adlı meşhur bir teorisi daha bulunuyor.

Seneler sonra tüm bu çalışmaların kaymağını yiyen ise 22 yaşındaki bir genç girişimci oldu.

Kusursuz fırtına

1998 doğumlu Shayne Coplan, Robin Hanson’ın FutureMAP modelini kripto para ve kontrat merkezli hale getirerek 2020’de “Polymarket” adlı web sitesini kurdu. Pandemi herkesi evlere kapatmış, kripto varlıkların tabanı büyümüş, çevrimiçi hizmetlerin trafiği patlamış ve belirsizlik zirve yapmıştı. Yetmez gibi ABD başta olmak üzere iki yıl içinde Kenya’dan Tayvan’a; İran’dan Bolivya’ya dünya genelinde 22 seçim gerçekleşecekti. Kripto tabanlı bir öngörü piyasası için daha mükemmel bir ortam olamazdı.

Eşine az rastlanır bir ivmeyle büyüyen öngörü pazarı Polymarket, kendi söküğünü dikememişti. 2022’nin Ocak ayında bazı işlemler için gereken lisansa sahip olmadığı gerekçesiyle 1,4 milyon dolar ceza aldı ve ABD vatandaşlarına kapatıldı. Ancak bu, platformun yükselişini durdurmadı. 2024 yılındaki ABD başkanlık seçimlerinde platformda oluşturulan bahisler  8 milyar doları aşıyordu. Polymarket hakkındaki soruşturmalar 2025’te kapatıldı. Aynı yıl 112 milyon dolar ödeyerek faaliyet lisanslı bir şirketi bünyesine kattı. Hemen ardından Donald Trump’ın oğlunu danışma kuruluna alarak savunma hattını tahkim etti.

Şu an kullanıcılar Polymarket’ta yüzde 39’u spor, yüzde 32’si siyaset, yüzde 20’si kripto varlıklar üzerine olacak şekilde, haftalık 1 milyar doların üstünde tahmin oluşturuyor (Sahte videolu pazarlama hilelerinin katkılarını ihmal etmek olmaz). Sahibi Coplan ise 15 milyar dolar değerleme üzerinden yatırım turunda. “Tahmin piyasası” mantığında dünya genelinde işlem yapan benzer platform sayısı şimdiden 50’nin üzerine çıktı.

Bunları kim tahmin edebilirdi?

(26 Haziran 2026 tarihli Oksijen gazetesi yazım.)